Risicoinventarisatie en weerstandsvermogen

Inleiding

De paragraaf bevat de volgende informatie:

  • Wat is risicomanagement en hoe werkt het?
  • Hebben we de doelstellingen vooe 2018 gerealiseerd?
  • Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen van 2018?
  • Wat zijn de belangrijkste risico’s en welke maatregelen hebben we daar voor getroffen?
  • Wat is het benodigd en beschikbaar weerstandsvermogen en op welke ratio komen we uit?
  • Hoe staan we er voor bij de (wettelijk verplichte) financiële kengetallen?

In het op 9 november 2017 vastgestelde beleidskader voor risicobeheersing zijn de volgende doelstellingen opgenomen :

  • Meer informatie verstrekken in de paragrafen bij begroting en jaarstukken, vooral aard en omvang van de risico’s en de beheersmaatregelen.
  • De raad actiever betrekken bij de risicobeheersing door jaarlijks het onderwerp te agenderen in het audit committee.
  • Risico’s meer inzetten als tool voor het management.
  • Meer terugkijken en leren van het effect van de beheersmaatregelen.

Wat is risicomanagement en hoe werkt het?

Risicomanagement is het samenspel van activiteiten om de nadelige gevolgen van risico’s zoveel mogelijk binnen de grenzen te houden. De raad bepaalt daarbij de grenzen en de spelregels. Deze liggen vast in het beleidskader. Bij de begroting en de jaarstukken worden de risico’s opnieuw bekeken en waar nodig doen we aanpassingen. In het proces van risicobeheersing doorlopen we steeds de volgende stappen: identificeren, analyseren, beoordelen, maatregelen ontwerpen en implementeren en als laatste evalueren en rapporteren.

Hebben we de doelstellingen voor 2018 gerealiseerd?

  • In de jaarstukken 2018 en begroting 2019 hebben we een nieuwe opzet van deze paragraaf geintoduceerd. De nieuwe opzet was gericht op een beter inzicht in de aard en omvang van de risico's en de te nemen / genomen beheersmaatregelen. We gaan daarbij uit van de belangrijkste risico's die ongeveer 2/3e deel van de totale omvang vertegenwoordigen. De risico's en beheersmaatregelen zijn kort beschreven.
  • In de Tussenrapportage 2018 is een overzicht opgenonem van de belangrijkste risico's die verbonden waren aan de prognose van het jaarresultaat 2018.
  • Op 26 november 2018 is het onderwerp Risicomanagement geagendeerd en behandeld in het auditcommittee. Daarbij is inzicht gegeven in de werking van het risicomanagement in Steenbergen. Ook is inzicht gegeven in de risico's.
  • De overige doelstellingen (het inzetten van risico's als tool voor het management en het leren van beheersmaatregelen) zijn gedeeltelijk gerealiseerd. In 2018 heeft het zwaartepunt vooral gelegen bij de risico's en beheersmaatregelen rondom de problematiek Jeugd. Daardoor is de aandacht voor andere risico's wat minder geweest dan gepland.

Wat waren de belangrijkste ontwikkelingen in 2018?

Het zwaartepunt heeft vooral gelegen bij het risicomanagement omtrent de problematiek Jeugd. Op verschillende terreinen zijn beheersmaatregelen getroffen om het risico te verlagen en afwijkingen in budgetten eerder te kunnen signaleren. De maatregelen hebben effect gehad voor 2018. Immers, de uitgaven voor Jeugd zijn lager dan werd voorzien bij de Tussenrapportage.

Wat zijn op dit moment de belangrijkste risico’s ?

Vanuit het risicomanagement systeem zijn alle risico's voorzien van een bedrag. Hierbij zijn we voor alle risico’s uitgegaan van de situatie per maart 2019. De berekeningswijze is conform de spelregels in het beleidskader. Hieruit komt de volgende top 5 naar voren. Achter het risico wordt aangegeven voor welk percentage deze meewegen in het totale van alle risico’s opgesteld (het risicoprofiel). In de kolom beheersmaatregelen is opgenomen welke maatregelen in 2018 zijn getroffen om het risico te beperken.

Omschrijving risico

Aandeel in %

Beheersmaatregelen

Algemene uitkering

- Onjuiste parameters
- Wijzigingen in de verdeelsystematiek
- Lager aantal inwoners en woningen
- Lagere rijksuitgaven die doorwerken naar de algemene uitkering. In 2018 en wellicht ook 2019, komen de rijksuitgaven lager uit dan gepland. Dit leidt tot een lager accres, dus lagere algemene uitkering.

20,32%

Opbouwen van een eenduidige registratie waarbij we gecontroleerde gegevens eenmalig vastleggen en meervoudig gebruiken. Met name de registratie van arbeidsmigranten vormt daarbij een risico. De sturing op juiste en tijdige regsitratie moet dit voorkomen.
In 2018 hebben we het gebruik van Pauw (experts op het gebied van de algemene uitkering) geintensiveerd: we maken gebruik van extra modules om de ontwikkelingen in algemene uitkering beter te monitoren.

Sociaal domein

- Open eindregelingen
- Problematiek bij zorgaanbieders
- Toenemende vergrijzing
- Dure maatwerkvoorzieninge Jeugd
- Lagere eigen bijdragen

17,40%

Met het vaststellen van de begroting 2019 is een maatregelenpakket opgesteld om de financiele risico's op het gebied van Jeugd te verminderen. Via het principe "van inzicht naar overizcht naar sturing". Zowel op de beleidskant als de bedrijfsvoering zijn diverse acties opgepakt en uitgevoerd. Dit heeft leidt tot een beteren beheersing.
Om grote fluctuaties in de kosten op te kunnen vangen, is er een egalisatiereserve Sociaal Domein ingesteld.
Als gevolg van deze maatregelen is het risico in percentages afgenomen. Bij de vorige risico inventarisatie stond het risico nog op 32,5%. Wel is een wat hoger risico waar te nemen bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). In 2018 is al een hoger beroep gedaan op de voorzieningen voor rolstoelen en begeleiding. Dat is verdisconteerd in het percentage.

Aansprakelijkheid voor door gemeente gegarandeerde geldleningen

Door financiele problemen bij instellingen is het risico aanwezig dat de gemeente wordt aangesproken op de garantstelling

14,84%

De beheersmaatregelen hebben zich gericht op beoordeling van de financiele documenten van de instellingen. Dit heeft in 2018 niet geleid tot bijzonderheden.

Doordecetralisatie Onderwijshuisvesting

8,12%

De gemeente Steenbergen ontvangt jaarlijks een bedrag in de algemene uitkering voor onderwijshuisvesting. Samen met de Brabantse Wal gemeenten wordt gekeken in hoeverre deze middelen verder kunnen worden gedecentraliseerd naar de onderwjsinstellingen. Om de financiele consequenties te kunnen bepalen is een integraal huisvestingsplan (IHP) nodig. Dat paln gaan we opstellen na het traject van de toekomstvisie. Er is een risico dat de financiele gevolgen van een dergelijk plan - wat gebaseerd wordt regionaal vastgestelde uitgangspunten - afwijken van onze eigen begroting.
Om de risico's te bepreken vervullen we een actieve rol in het voorbereidingsproces. zowel vanuit de inhoud, financien als concerncontrol.

Mogelijke tekorten bij verbonden partijen

6,96%

De beheersmaatregelen hebben zich gericht op beoordeling van de financiele documenten van de gemeenschappelijk regelingen. Dit heeft in 2018 niet geleid tot bijzonderheden.

Opvallende punten

Ten opzichte van het vorige risicoprofiel zien we een afname van het risico in het sociaal domein. Dat wordt met name veroorzaakt door de beheersmaatregelen jeugd. Het risico bij de algemene uitkering is toegenomen. In 2018 en wellicht ook in 2019 blijven de overheidsbestedingen achter bij de ramingen. Omdat de hoogte van de algemene uitkering gekoppeld is aan de rijksuitgaven betekent dit een lagere algemene uitkering. Het risico is daarmee op nummer 1 terecht gekomen.

Nieuw is het risico ten aanzien van de verdere decentralisatie van de verantwoordelijkheden en middelen voor huisvesting naar het onderwijs. Het nieuw op te stellen intergaal huisvestingplan kan leiden tot hogere kosten.

Overige risico’s

De kern van de informatie over de risico’s richt zich op de belangrijkste risico’s zoals hierboven geschetst. Dit neemt niet weg dat er geen aandacht is voor de overige risico’s. In lijn met het nieuwe beleidskader wordt het volledige risicoprofiel jaarlijks gedeeld met het audit committee. De meeste risico's zijn in omvang gelijk gebleven. Nieuw risico is het risico op de speelvoorzieningen. Er is momenteel geen beleid en er is geen onderhoudsprogramma. Het risico is aanwezig dat onze budgetten niet toereikend zijn om de staat van de speeltoestellen goed te kunnen onderhouden.

Beschikbare weerstandscapaciteit.

De weerstandscapaciteit geeft aan of de Gemeente Steenbergen voldoende financiële buffers heeft om financiële tegenvallers op te kunnen vangen. In het nieuwe beleidskader is besloten uitsluitend de Algemene Reserve in te zetten voor deze weerstandscapaciteit. De Algemene Reserve (inclusief de afzonderlijke risicoreserve) bedraagt op 31-12-2018 € 10.271.000,-. Hierbij is rekening gehouden met de claims die gelegd zijn op deze reserve. De onbenutte belastingcapaciteit wordt niet meer bij de weerstandscapaciteit geteld. Dat schrijft het nieuwe beleidskader voor. Wel maken we dit bedrag inzichtelijk. De onbenutte belastingcapaciteit bedraagt € 293.000.

Benodigde weerstandscapaciteit.

Op basis van de meest recente inventarisatie hebben we € 2.045.000 nodig aan weerstandscapaciteit. Hierbij is een zekerheidspercentage gehanteerd van 90%. Als we dit bedrag aan opzij zetten als buffer dan kunnen we met 90% zekerheid stellen dat dit bedrag voldoende is.

Weerstandsratio

De weerstandsratio wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. De stand van de algemene reserve wordt gecorrigeerd met de verplichtingen die erop rusten. De weerstandsratio komt daarmee uit op €10.271.000 / € 2.045.900 = 5,02.

Conclusie voor de vrije ruimte in de Algemene Reserve

Het beleidskader schrijft de norm "voldoende" voor en komt nu uit op 5,02 (uitstekend).